Pożyczka na 5 000 zł, a po roku do oddania ponad 7 000 zł? Wiele osób dopiero po kilku ratach sprawdza, z czego składa się koszt kredytu. Odpowiedź wprost: prawo ogranicza zarówno odsetki, jak i pozostałe koszty kredytu konsumenckiego, a kwoty ponad limit nie należą się pożyczkodawcy. W tym poradniku pokazujemy, jak samodzielnie sprawdzić swoją umowę.
Z czego składa się koszt kredytu konsumenckiego?
Całkowity koszt kredytu to wszystko, co płacisz ponad pożyczoną kwotę. Składają się na niego dwie grupy kosztów:
- odsetki – wynagrodzenie za korzystanie z pieniędzy, liczone według oprocentowania z umowy,
- koszty pozaodsetkowe – prowizje, opłaty przygotowawcze, opłaty za rozpatrzenie wniosku, ubezpieczenia i inne opłaty związane z kredytem.
Dla obu grup przepisy przewidują osobne limity. Dotyczą one kredytów konsumenckich, czyli zaciąganych przez osoby prywatne – w tym pożyczek w firmach pożyczkowych. Kredyty hipoteczne podlegają odrębnym zasadom.
Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych (odsetki maksymalne).
art. 359 § 21 Kodeksu cywilnego
Czy pożyczkodawca może pobrać dowolne opłaty?
Nie. Wysokość odsetek ogranicza Kodeks cywilny, a sumę kosztów pozaodsetkowych – art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. Jeśli umowa przewiduje więcej, konsument nie musi płacić kosztów w części przekraczającej limit (art. 36c tej ustawy). Nadwyżkę, która została już zapłacona, można odzyskać.
Kluczowe fakty – zapamiętaj:
- Odsetki umowne nie mogą przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych w skali roku. Odsetki ustawowe to stopa referencyjna NBP powiększona o 3,5 punktu procentowego.
- Odsetki za opóźnienie mają osobny limit: dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie (stopa referencyjna NBP + 5,5 punktu procentowego).
- Koszty pozaodsetkowe w umowach zawartych od grudnia 2022 r. nie mogą przekroczyć 10% kwoty kredytu plus 10% za każdy rok kredytowania – łącznie nie więcej niż 45% kwoty kredytu.
- Limity obowiązują także firmy pożyczkowe, nie tylko banki.
- Aktualną stopę referencyjną sprawdzisz na stronie NBP. Ponieważ się zmienia, limit odsetek warto liczyć na dzień zawarcia umowy i na kolejne okresy.
Jak policzyć limit kosztów pozaodsetkowych?
Limit liczy się według wzoru z art. 36a ustawy: 10% kwoty kredytu + 10% kwoty kredytu × liczba dni kredytowania / 365, ale nie więcej niż 45% kwoty kredytu. Za kwotę kredytu przyjmuje się kwotę faktycznie udostępnioną, bez kredytowanych kosztów.
| Kwota i okres kredytu | Wyliczenie | Maksymalne koszty pozaodsetkowe |
|---|---|---|
| 10 000 zł na 1 rok | 10% + 10% × 1 | 2 000 zł |
| 10 000 zł na 3 lata | 10% + 10% × 3 = 40% | 4 000 zł |
| 10 000 zł na 5 lat | 10% + 10% × 5 = 60%, ale limit to 45% | 4 500 zł |
| 3 000 zł na 6 miesięcy | 10% + 10% × 0,5 = 15% | 450 zł |
Do umów zawartych przed zmianą przepisów stosuje się wcześniejsze, wyższe limity. Jeśli Twoja umowa jest starsza, sprawdź, które przepisy obowiązywały w dniu jej podpisania.
Przykład: sprawdzamy umowę pożyczki krok po kroku
Przykład poglądowy, przygotowany do zilustrowania wyliczenia.
Załóżmy, że ktoś pożyczył 5 000 zł na 12 miesięcy. W umowie znalazły się: opłata przygotowawcza 500 zł, prowizja 900 zł i ubezpieczenie 300 zł. Razem koszty pozaodsetkowe wynoszą 1 700 zł.
- Limit: 10% × 5 000 zł + 10% × 5 000 zł × 365/365 = 500 zł + 500 zł = 1 000 zł.
- Nadwyżka: 1 700 zł − 1 000 zł = 700 zł.
- Tej kwoty pożyczkodawca nie może żądać. Jeśli została już zapłacona – na przykład potrącona z wypłaconej kwoty – można wystąpić o jej zwrot.
Osobno warto sprawdzić oprocentowanie: jeśli przekracza odsetki maksymalne obowiązujące w danym okresie, nadwyżka odsetek również nie należy się pożyczkodawcy.
Co zrobić, gdy koszty przekraczają limit?
| Krok | Co zrobić | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| 1. Zbierz dokumenty | Umowa, harmonogram, potwierdzenia wpłat | Brakujące dokumenty możesz uzyskać od kredytodawcy – zobacz jak poprosić o kopię umowy |
| 2. Policz limit | Zsumuj koszty pozaodsetkowe i porównaj z limitem | Odsetki porównaj z odsetkami maksymalnymi na dany okres |
| 3. Złóż reklamację | Opisz nadwyżkę, podaj wyliczenie i numer rachunku do zwrotu | Instytucja finansowa odpowiada co do zasady w ciągu 30 dni |
| 4. Rzecznik Finansowy | Wniosek o interwencję lub postępowanie polubowne | Bezpłatne wsparcie w sporze z bankiem lub firmą pożyczkową |
| 5. Sąd | Pozew o zwrot nienależnie pobranych kosztów | Więcej o kolejnych etapach w poradniku Ścieżka dochodzenia roszczeń |
Kiedy warto poprosić o pomoc?
- Umowa ma kilka różnych opłat i nie wiesz, które wliczyć do limitu.
- Kredyt był refinansowany albo „rolowany” kolejnymi umowami.
- Pożyczkodawca odrzucił reklamację.
- Masz kilka zobowiązań naraz i trudno Ci ocenić, od czego zacząć – wtedy pomocny będzie też poradnik Budżet domowy i plan spłaty długów.
Fundacja bezpłatnie pomaga sprawdzić umowę, przeliczyć limity i przygotować reklamację. Opisz nam swoją sytuację – odpowiemy w ciągu 24 godzin w dni robocze. Jeśli umowa zawiera też błędy w obowiązkowych informacjach, warto sprawdzić, czy przysługuje Ci sankcja kredytu darmowego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy limity kosztów dotyczą chwilówek?
Tak. Limity odsetek i kosztów pozaodsetkowych dotyczą wszystkich kredytów konsumenckich, także pożyczek udzielanych przez firmy pożyczkowe, w tym krótkoterminowych.
Czy ubezpieczenie kredytu wlicza się do kosztów pozaodsetkowych?
Co do zasady tak – koszty ubezpieczenia, które konsument musi ponieść w związku z umową, należą do kosztów pozaodsetkowych. Ocena konkretnego ubezpieczenia może zależeć od tego, czy było obowiązkowe i jak zostało opisane w umowie.
Ile wynoszą dziś odsetki maksymalne?
Odsetki maksymalne to dwukrotność odsetek ustawowych, czyli dwukrotność sumy stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego. Ich wysokość zmienia się razem ze stopą referencyjną, dlatego aktualną wartość najlepiej sprawdzić w dniu wyliczenia.
Co, jeśli pożyczkodawca potrącił opłaty z wypłacanej kwoty?
Wtedy kwotą kredytu do wyliczenia limitu jest kwota faktycznie przekazana konsumentowi, a nie suma podana w umowie. Opłaty potrącone ponad limit można reklamować tak samo jak opłaty zapłacone osobno.
Czy mogę odzyskać nadwyżkę, jeśli pożyczka jest już spłacona?
Tak, jeśli roszczenie się nie przedawniło. Termin przedawnienia wynosi co do zasady 6 lat i kończy się z ostatnim dniem roku kalendarzowego, ale przy starszych umowach mogą obowiązywać przepisy przejściowe.
Czy złożenie reklamacji wpłynie na moją historię kredytową?
Sama reklamacja nie jest zaległością w spłacie i nie powinna obniżać oceny w bazach kredytowych. Ważne, aby w trakcie sporu terminowo spłacać raty w części, której nie kwestionujesz.
Źródła:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (art. 359, 481)
Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (art. 36a–36c)
Narodowy Bank Polski – stopy procentowe
Rzecznik Finansowy
